مقدمه

آموزش و یادگیری بخش مهمی از زندگی هر انسان است و همه انسان ها در طول زندگانی خود تحت تعلیم و آموزش قرار می گیرند این امر در مقاطع مختلف تحصیلی و در فضاهای گوناگون مانند مهد کودک ، دبستان راهنمایی و دبیرستان و .... صورت می گیرد .

به لحاظ اینکه فضا و محیطی که در آن به امر آموزش و یادگیری پرداخته می شود تاثیر بسیار مهمی در امر یادگیری دارد دقت در طراحی و ساخت این فضاها باید مورد توجه معماران و برنامه ریزان کشوری قرار گیرد و طراحی اینگونه فضاها به نحو احسن انجام شود .

در طراحی فضاهای آموزشی دو مورد اساسی وجود دارد که نقش بسیار مهمی را در چگونگی طراحی این فضاها بازی می کند و آن دو مورد که یکی جنسیت افراد استفاده کننده از فضا و دیگری مقطع تحصیلی افراد استفاده کننده می باشد اصول کلی فکر یک طراح را برای طراحی مشخص می کند .

فضاهایی که در یک فضای آموزش باید مورد استفاده قرار گیردند عبارتند از :

فضاهای آموزشی : که شامل : کلاس های درس – کارگاه – آزمایشگاه – سالن سخنرانی یا همایش – کتابخانه – سالن سمعی و بصری – سالن امتحانات می باشد .

فضاهای رفاهی خدماتی : که شامل سرویس های بهداشتی – سلف سرویس – انباری و موتورخانه – زمین و سالن ورزشی – زمین های بازی و محوطه

فضاهای ادرای : که شامل اتاق های اداری – مدیریت و معاونین – آرشیو و بایگانی – اتاق های مشاوره تحصیلی – اتاق اساتید و معلمان – اتاق جلسات – بخش سرایداری و نگهداری نیز می باشد.

بخش آموزشی و پژوهشی : در طراحی فضاهای آموزشی و پژوهشی که در بالا ذکرشد نوع طراحی هر کدام از آنها بسته به شمار افراد استفاده کننده از آنها متغیر و متفاوت است در طراحی چنین فضاهایی بی شک ملاحضات فرهنگی تمدنی مذهبی و ... مناسب با نوع اجتماع و محیط در استاندارد های طراحی فضاهای آموزش تاثیر گذار است .

الف ) کلاس های درس : شکل استاندارد کلاس های درس به شکل مربع مستطیل است که ابعاد آنها با توجه به نوع درس و مقطع تحصیلی افراد استفاده کننده متفاوت می شود مطابق استاندارد های جهانی فضاهای لازم برای کلاس های درس نظری 5/6 در 5/8 متر مربع بوده است در این کلاس ها که اصطلاحا کلاس های درس سنتی از آنها یاد می شود فضاهای لازم به ازای هر دانش آموز 2 متر مربع بوده است و این درحالی است که اگر چنین کلاسی برای کلاس های آزاد و هنری مورد استفاده قرار گیرد به ازای هر نفر 5/4 متر مربع فضا نیاز است .

ارتفاع کلاس های درس باید بین 7/2 تا 4/3 در نظر گرفته شود و ایجاد هرگونه تراس یا بالکن متصل به کلاس درس ممنوع می باشد همچنین دیواره های کلاس تا ارتفاع 5/1 متر لازم است با سنگ پوشیده شود و از ارتفاع 5/1 متر به بعد با رنگ های روشن و براق پوشیده شود و همچنین پوششی که در کف کلاس به کار می رود باید غیر قابل نفوذ بوده و لغزنده نباشد که به راحتی قابل شستشو بوده و غیر براق باشد تا از کثیف شدن مداوم آن جلوگیری شود .

ب ) کارگاه ها و آزمایشگاه ها : کارگاه و آزمایشگاه جزو لاینفک فضاهای آموزشی است و معمولا فضای آموزشی دارای کارگاه و آزمایشگاه می باشد تا دانش آموزان علاوه بر اینکه به صورت تئوری درس را فرا می گیرند در آزمایشگاه و کارگاه با فرآیند آزمون و خطای دروس آشنا شوند .

کارگاه زبان : در استاندارد های جهانی دو نوع کارگاه زبان انگلیسی مطرح است :

کارگاه L.T : گوش دادن و صحبت کردن

کارگاه L.T.R : گوش دادن صحبت کردن و ضبط کردن

این دو کارگاه در کنار هم فضایی نزدیک به 80 متر نیاز دارد و سرانه هر نفر برای کارگاه و آزمایشگاه 5/4 متر مربع است .

از لحاظ نورپردازی کارگاه ها و آزمایشگاه ها در صورتی که نور طبیعی به آنها نرسد اشکالی ندارد اما باید حتما نور مصنوعی برای آنها تامین شده باشد .

بخش رفاهی و خدماتی : در هر فضای آموزشی یکی از قسمت های بسیار مهم جهت ارائه خدمات به دانش آموزان و محصلان بخش رفاهی و خدماتی است که این فضا شامل سرویس ها و تاسیسات بهداشتی – رستوران و سلف غذاخوری – زمین و سالن ورزشی و ... است

در مورد استقرار چنین فضایی در محیط آموزشی می توان دو موقعیت را لحاظ کرد :

1- این فضاها قابل دسترسی از راهرو یا فضاهای واسطه باشد

2- قابل دسترسی از حیاط مدرسه یا فضای ورودی باشد .

در زیر مشخصات یک سالن چند منظوره ورزشی را که در کنار یک فضای آموزشی لحاظ شده است را نشان می دهد :

نوع مدرسه

طول سالن

عرض سالن

ارتفاع سالن

پوشش بام سالن

پوشش کف سالن

ابتدایی

25

15

7/6

سیستم خرپا

پاراکت یا پلاستیک

راهنمایی و دبیرستان

31

19

7/6

سیستم خرپا

پارکت یا پلاستیک

ضوابط طراحی ایمنی پلکان در فضای آموزشی :

برای برقراری ارتباط در ساختمان ها از پله شیب یا رامپ استفاده می گردد .

ضوابطی که در زیر آمده باید در پلکان مدارس و فضاهای آموزش رعایت گردد :

1- تعداد پله هر پلکان نباید از 3 پله کمتر باشد ( وجود 1 یا 2 پله باعث برهم خوردن نظم و تعادل حرکتی در بین افراد می شود و به اصطلاح پله دیک وان دایک ایجاد می گردد .)

2- برای پلکان پیش از 3 پله باید نرده طراحی و اجرا شود .

3- ارتفاع نرده برای بزرگسالان 90 سانتی متر و برای کودکان 75 تا 80 سانتی متر است .

4- فاصله میان پله و سقف آن نباید از 2 متر کمتر باشد (این فاصله عمودی اندازه گیری می شود)

5- برای تعیین اندازه کف پله و سینه پله در فضاهای آموزشی از فرمول زیر استفاده می شود :

کف پله = t ارتفاع پله = h t+2h = 61&63

نحوه جانمایی فضاها در ساختمان چند طبقه :

فضاهای اداری عموما بهتر است در طبقات اول و دوم قرار گیرند تا عبور و مرور دانش آموزان و به طور کل افرادی که در فضای آموزشی رفت آمد می کنند را مد نظر قرار دهند .

جاگیری کلاس های درس با توجه به پایه تحصیلی متفاوت است در مقطع ابتدایی بهتر است که کلاس ها در طبقات پائین قرار گیرند اما در مقطع راهنمایی و دبیرستان با توجه به سن دانش آموزان پایه های بالاتر در طبقات بالاتر و پایه های پائین تر در طبقات پائین تر قرار می گیرند .

آزمایشگاه و کارگاه ها با توجه به اینکه معمولا دارای وسایل سنگین هستند بهتر است در طبقات پائینی و زیر زمین تعبیه شود .

کتابخانه با توجه به اینکه فضایی است که نیاز به سکوت و دید بیرونی خوبی دارد لازم است در طبقات پائینی قرار گیرد و یا اینکه اگر دید و منظر خوبی رو به ساختمان داریم آن را در بالاترین طبقه و مشرف به منظره طراحی کنیم .

نماز خانه نیز بهتر است در طبقات پائین و نزدیک به حیاط تعبیه شود و سرویس های بهداشتی خارج از فضای آموزشی در حیاط تعبیه شود و همچنین سالن امتحانات و اجتماعات باید در طبقات همکف و زیر زمین و در اولویت دوم در طبقات بالاتر قرار گیرد .

نکته بسیار مهم در طراحی فضاهای آموزشی این است که استفاده از آسانسور در فضای آموزشی به واسطه مسائل ایمنی به هیچ عنوان توصیه نمی شود .

نور و پنجره در فضای آموزشی :

نور و روشنایی از عوامل بسیار مهم در طراحی هر نوع فضای معماری است .

موقعیت ، اندازه ، و نوع پنجره تعیین کننده مقدار روشنایی فضا در طراحی فضای آموزشی است . معیار اصلی کیفیت فضای آموزشی نور طبیعی است اما لازم است که نور طبیعی و مصنوعی به طور همزمان استفاده شود و در عین حال جهت کلاس به سمت شمال و جنوب بوده و از ورود اشعه مستقیم خورشید به درون فضا ممانعت به عمل آید .

موارد زیر از جمله اصولی است که باید در طراحی نور و پنجره برای اینگونه فضا ها رعایت شود :

1- محل نصب پنجره نباید طوری باشد که در موقع باز شدن مزاحمت ایجاد کند .

2- پنجره هایی که در انتهای راهرو ها کریدور ها و پلکان ها نصب می گردند بایستی از کف دارای ارتفاع 80 سانتی متر بوده و در غیر اینصورت باید دارای نرده چوبی یا فلزی مناسب باشد .

3- حداقل ابعاد بازشو پنجره باید دارای 50 سانتی متر عرض و 60 سانتی متر ارتفاع بوده باشد .

4- فضای ما بین دو پنجره در کلاس باید حداقل ممکن باشد تا از ایجاد سایه در وسط کلاس جلوگیری شود .

5- استفاده از بازتابنده نور در کلاس های درس برای جلوگیری از ورود نور خیره کننده به کلاس مناسب است و باید تعبیه شود .

6- در تامین هوای تازه کلاس معمولا باید از سیستم های تهویه استفاده شود و باز کردن درب و پنجره کلاس راه حل مناسبی نمی باشد .

7- در کل برای کلاس های درس به طور کلی پنجره با مساحت 30 تا 60 درصد فضای نما و یا حدود 15 تا 20 درصد مساحت کلاس مناسب است .

سخن آخر

یک مدرسه موفق در طراحی و عملکرد محیطی باید به صورت یک جامع مشارکتی عمل کند در بسیاری از مدارس که در طراحی یک فضا مانند کلاس درس – کتابخانه و .... بر اساس اصول فرهنگی که مورد پذیرش مردم منطقه است باید عمل شود و در نتیجه حس مشارکت و رغبت بیشتری را در بین استفاده کنندگان بر می انگیزد .

محمد حسن سرائی

ماهنامه تعليم و تربيت استثنايي ، شماره 5



عنوان:
بررسي و تعيين معيارها، و استانداردهاي فضاهاي آموزشي و غير آموزشي مربوط به معلولان جسمي و حركتي


نويسنده(گان):
منوچهر علي يارزنجاني ، هوشنگ اميري ابيانه

 

 



بررسي و تعيين معيارها، و استانداردهاي فضاهاي آموزشي و غير آموزشي مربوط به معلولان جسمي و حركتي


منوچهر علي يارزنجاني ، هوشنگ اميري ابيانه
قسمت اول
    
    فرد معلولي كه قادر نيست از خانه بيرون بيايد،رفته رفته از جامعه انسانها كناره گيري كرده و در اين رهگذر است كه انسانها احترام به حقوق ديگران را از دست مي دهند و معلولين را به عنوان سربار جامعه تلقي مي نمايند. اساساً جوامع بشري در مورد احترام به حقوق ديگران اولين قدمهاي خود را طي مي كنند و به طور كلي هر اندازه انسانهاي يك جامعه به درك برابري خود و ديگران پي ببرند به همان اندازه نيز مي توانند به حقوق همنوعان خود احترام گذارند و اين مسئله بدين مفهوم است كه هر گاه از طرف اكثريت افراد جامعه، معلول بعنوان « فرد» در واقع عضوي از اعضاء جامعه بشري در نظر گرفته شود، بالطبع او نيز به وضعيت و موقعيت خاص خويش پي برده تفاوت و اختلاف جسمي خود با ديگران را نقصي طبيعي مي پندارند و از اين جهت دچار مشكلات و اختلالات رواني ناشي از آن نمي شود.
    
    الف- تعريف معلوليت
    
    معلوليت عبارتست از عارضه اي كه بر اثر ضعف يا اختلال در سيستم حسي و حركتي ايجاد و سبب اختلال در سيستم حسي و حركتي ايجاد و سبب اختلال در جابجايي و برقراري فرد با محيط مي گردد.
    
    ب- تعريف معلول جسمي - حركتي
    
    معلول جسمي- حركتي به فردي اطلاق مي شود كه به هر علت دچار ضعف، اختلال و يا عدم توانايي در اندامهاي حركتي شده و براي تحرك نياز به استفاده از پاره اي وسايل كمكي دارد.
    
    ج- تعريف معلول جسمي- حركتي شديد
    
    معلول جسمي- حركتي شديد به فردي اطلاق مي گردد كه به علل و دلايلي دچار ضعف، اختلال و يا عدم توانايي كامل در يكي (يا تمام) اندامهاي حركتي شده و براي تحرك و جابجايي علاوه بر وسايل فوق الذكر به فرد همراه كننده نيز نيازمند است كه بطور موقت يا دايم او را در انجام عمليات مورد نظرش ياري رساند.
    
    ضوابط كلي طراحي ساختمانهاي عمومي:
    
    تعريف: منظور از اماكن عمومي در اين مقاله آن دسته از ساختمانهايي هستند كه يكي از انواع خدمات عمومي مانند (موارد) ذيل را در اختيار افراد جامعه قرار مي دهند.
    1- وروديها 2- راهرو 3- بازشو (در و پنجره) 4- پله 5- سطح شيبدار 6- آسانسور 7- فضاهاي بهداشتي 8- علايم 9- مجتمع مسكوني
    
    1-2- وروديها:
    
    
    1-1-2- ورودي ساختمان حتي الامكان همسطح پياده رو باشد.
    2-1-2- پياده رو منتهي به ورودي معلولان بايد با علايم حسي مشخص شود.
    3-1-2- حداقل عمق فضاي جلو ورودي 140 سانتيمتر است.
    4-1-2- وجود سايه بان به عرض حداقل 140 سانتيمتر بر روي فضاي جلو ورودي الزامي است.
    5-1-2- حداقل عرض بازشوها در ورودي ساختمان 160 سانتيمتر باشد.
    
    2-2- راهرو:
    
    1-2-2- حداقل عرض راهرو140 سانتيمتر باشد.
    2-2-2- كف راهروها بايد غير لغزنده باشد و از نصب كف پوشها با پرز بلند نيز خودداري شود.
    3-2-2- در صورت وجود اختلاف سطح در كف راهرو بايد ارتباط با سطح شيب دار بصورت مياني تامين گردد.
    
    3-2- بازشوها (در و پنجره):
    
    1-3-2- حداقل عرض مفيد هر لنگه در براي عبور صندلي چرخدار 80 سانتيمتر باشد.
    2-3-3- در مورد درهايي كه به خارج باز مي شوند تامين ديد كافي الزامي است.
    3-3-2- حداكثر ارتفاع ديد از كف تمام شده 100 سانتيمتر باشد.
    4-3-2- درها بايد داراي پاشو به ارتفاع 20 سانتيمتر باشد.
    5-3-2- كليه درها بايد به سهولت باز و بسته شوند.
    6-3-2- درها بايد حتي المقدور بدون آستانه باشد در صورت اجبار حداكثر ارتفاع آستانه 2 سانتيمتر باشد.
    7-3-2- ارتفاع دستگيره پنجره از كف حداكثر 120 سانتيمتر باشد.
    8-3-2- كليه درها و پنجره هايي كه تا كف داراي شيشه هستند در مقابل ضربه صندلي چرخدار محافظت و از شيشه مقاوم ساخته شده باشد.
    
    4-2- پله:
    
    1-4-2- وجود علايم حسي در كف قبل از ورود به قفسه پله براي هشدار به نابينايان الزامي است.
    2-4-2- عرض كف پله 30 سانتيمتر و حداكثر ارتفاع آن 17 سانتيمتر باشد.
    3-4-2- حداقل عرضه پله 120 سانتيمتر است.
    4-4-2- ارتفاع دستگيره در طرفين پله الزامي است.
    5-4-2- ارتفاع دستگيره از كف پله براي كودكان 40 سانتيمتر و براي بزرگسالان 85 سانتيمتر باشد.
    6-4-2- لبه پله كاملا غير لغزنده بوده و به وسيله اختلاف رنگ قابل تشخيص باشد.
    7-4-2- نصب هر گونه لبه، پله غير مسطح و گرد كردن لب پله ممنوع است.
    8-4-2- در كناره هاي عرض لبه، تغيير لبه مخصوص براي جلوگيري از لغزش عصا الزامي است.
    9-4-2- پاخور پله بايد بسته باشد و پيشامدگي لبه پله از پا خور نبايد بيش از 2 سانتيمتر باشد.
    10-4-2- حداقل عمق پا گرد پله 120 سانتيمتر و در پله ها دو برابر عرض پله باشد.
    
    5-2- سطح شيبدار:
    
    1-5-2- حداقل عرض همسطح شيبدار 120 سانتيمتر باشد.
    2-5-2 براي سطوح شيبدار تا 2 متر، طول حداكثر شيب 8% با عرض 120 سانتيمتر مي باشد.
    3-5-2- در سطح شيبدار بيش از سه متر طول (تا حدمجاز 9 متر) درازاي هر متر افزايش طول 5 سانتيمتر به عرض مفيد آن اضافه 5% از شيب آن كاسته شود.
    4-5-2- پيش بيني يك پاگرد به عمق حداقل 12 سانتيمتر و در هر 9 متر طول الزامي است. در سطوح شيبدار دو جهته عرض پاگرد برابر عرض سطح شيبدار خواهد بود.
    5-5-2- كف سطح شيبدار دو جهته عرض پاگرد برابر عرض سطح شيبدار خواهد بود.
    6-5-2- كف سطح شيبدار بايد غير لغزنده باشد.
    7-5-2- سطوح شيبدار و ورودي ساختمان بايد مسقف باشد.
    8-5-2- نصب ميله، دستگيره در طرفين الزامي است.
    9-5-2- ارتفاع ميله، دستگيره در طرفين سطح شيبدار الزامي است.
    10-5-2- ارتفاع ميله دستگيره از كف سطح شيبدار براي شخص نشسته 75سانتيمتر براي شخص ايستاده 85 سانتيمتر و براي كودكان 60 سانتيمتر مي باشد.
    11-5-2- حداكثر ميله، دستگيره 5/3 سانتيمتر و حداقل فاصله بين آن و ديوار 4 سانتيمتر باشد.
    
    6-2- آسانسور:
    
    1-6-2- در ساختمانهاي عمومي كه براي دسترسي به طبقات از آسانسور استفاده مي شود وجود حداقل يك آسانسور قابل استفاده براي معلولان روي صندلي چرخدار الزامي است.
    2-6-2- آسانسور بايد همسطح ورودي و يا در دسترس بلامانع صندلي چرخدار قرار گيرد.
    3-6-2- حداقل فضاي در جلو آسانسور در هر طبقه 150 در 150 سانتيمتر مربع باشد.
    
    4-6-2- آسانسور قابل استفاده براي معلولان، بايد مشخصات ذيل را داشته باشد:
    
    1-4-6-2- عرض مفيد 80 سانتيمتر.
    2-4-6-2 مجهز به در كشويي با چشم الكتروني.
    3-4-6-2- ابعاد مفيد اتاقك آسانسور 110 در 140 سانتيمتر.
    4-4-6-2- نصب دستگيره هاي كمكي در ديواره هاي آسانسور در ارتفاع 85 سانتيمتر از كف اتاقك الزامي است.
    -4-6-2- در محل هاي پر تردد معلولان، ارتفاع دكمه هاي كنترل كننده آسانسور حداكثر 130 سانتيمتر، حداقل برجستگي آن 5/1 سانتيمتر و حداقل قطر آن 2 سانتيمتر و نيز براي استفاده نابينايان قابل تشخيص باشد.
    6-4-6-2- لازم است توقف آسانسور با زنگ مشخص شود.
    
    7-2- فضاهاي بهداشتي:
    
    1-7-2- در قسمتهايي از ساختمانهاي عمومي كه معلولان تردد مي نمايند تعبيه سرويس بهداشتي مخصوص آنان الزامي است.
    2-7-2- حداقل اندازه سرويس بهداشتي 150 در 170 سانتيمتر مربع مي باشد و قابليت برگشت صندلي چرخدار در اين فضا الزامي است.
    3-7-2- درب سرويس بهداشتي بايد رو به بيرون باز شود و گشودن آن در مواقع اضطراري از بيرون امكان پذير باشد.
    4-7-2- نصب كاسه توالت به ارتفاع 45 سانتيمتر از كف الزامي است.
    5-7-2- نصب دستگيره هاي كمكي افقي در طرفين كاسه توالت به ارتفاع 70 سانتيمتر از كف و 20 سانتيمتر جلوتر از لبه جلوي كاسه الزامي است.
    6-7-2-نصب دستگيره هاي كمكي عمودي با فاصله 30 سانتيمتر از جلو كاسه و 40 سانتيمتر بالاتر از نشيمن توالت به روي ديوار مجاور اجباري است. دامنه نوسان ميله هاي عمودي 80 تا 120 سانتيمتر باشد.
    7-7-2- نصب دستگيره اضافي بر روي قسمت داخلي درب به ارتفاع 80 سانتيمتر از كف و 25 سانتيمتر فاصله از مجاور لولا الزامي است.
    8-7-2- دستشويي سرويس هاي بهداشتي بايد به نوعي نصب شوند كه بدون جابجايي فرد معلول از روي توالت توسط وي قابل استفاده باشد.
    9-7-2- ارتفاع مناسب دستشويي از كف براي معلولان 75 تا 80 سانتيمتر مي باشد.
    10-7-2- حداقل عمق بدون مانع از زير دستشويي 45 سانتيمتر است.
    11-7-2- شيرهاي دستشويي بايد بصورت اهرمي و به آساني باز و بسته شوند.
    12-7-2- ارتفاع لبه پاييني آينه دستشويي معلولان از كف حداكثر 90 سانتيمتر مي باشد.
    13-7-2- حداكثر ارتفاع آويز حوله و جاي صابون از كف 80 سانتيمتر مي باشد.
    
    8-2- علايم:
    
    
    1-8-2- كليه اماكن، فضاهاي شهري و قسمتهايي از ساختمانهاي عمومي كه براي استفاده معلولان طراحي و تجهيز گرديده اند بايد به وسيله علامت ويژه معلولان مشخص گردد.
    9-2- مجتمع مسكوني:
    1-9-2- در ساختمانهاي مسكوني كه نصب آسانسور اجباري است، بايد يك آسانسور مناسب براي معلولان نصب شود.
    2-9-2- كليه مجتمع هاي مسكوني با بيش از 1000 متر مربع مساحت و بيش از 10 واحد مسكوني بايد ارتباط هاي عمودي و افقي و فضاهاي عمودي قابل استفاده براي معلولان جسمي- حركتي داشته باشد.
    3- موارد مربوط به مشكلات و معضلات معماري خارجي:
    مشكلات و معضلات معماري خارجي مربوط به مجموعه دستگاههاي خدماتي هستند كه در حول محيط ساختماني (از ساختمان مسكوني تا محدوده شهر) قرار دارند
    
     اين مجموعه عبارتند از :
    
    
    1-3- وروديها:
    
    - پاركينگهاي خارجي.
    - خطوط ارتباطي و خيابانها.
    - تقاطع مختلف: تقاطع سطوح شيبدار متفاوت، كناره رودهاي خيابان و حاشيه پياده روها.
    - رمپها و سطوح شيب دار، پله ها.
    - اتصال و پيوستگي سطوح مختلف.
    
    2-3- گذرگاهها و پاساژها
    
    - عرض پياده روها
    - عرض رمپها و سطوح شيب دار.
    - جان پناه خودروها و حاشيه هاي دفاعي.
    
    3-3- كف پوشها:
    
    - كف پوشهاي سطح زمين.
    - موانع جلوگيري از عبور صندلي چرخدار.
    - طول گذرگاه ها و محل هاي عبور.
    - زمان لازم براي توقف در گذرگاه ها و محل هاي عبور.
    - تفاوت در سرعت، خودروها و دوچرخه ها و پياده روها.
    
    4-3- محلهاي عبور:
    
    - محل عبور مخصوص يكطرفه و ثابت (محل عبور اجباري)
    - محل عبور مخصوص قابل انتخاب و متغيير (محل عبور اختياري)
    - علامت گذاريها.
    - محل مشترك عمومي.
    
    5-3- قابليت وصول و امكان دسترسي:
    
    - قابليت وصول و امكان ورود به فضاهاي تفريحي عمومي شهر.
    - قابليت و ديد و خواندن علايم و نشانه ها.
    4- موارد مربوط به مشكلات و معضلات معماري سرحدي و مرزي:
    مشكلات و معضلات معماري سرحدي و مرزي مربوط به مجموعه دستگاههاي خدماتي هستند كه بعنوان رابط بين محيط خارجي و فضاي داخلي در ساختمان جلوه نموده، شرايط محيطي مناسب و دلخواه را بوجود مي آورند،
    
     اين مجموعه عبارتند از:
    
    1-4- وروديها:
    
    - ارتباط با فضاهاي عمومي، پله ها و رمپها.
    - پاركينگ زير زميني.
    - ورودي آسانسورها.
    - ابعاد داخلي آسانسور.
    - مخزنهاي جرثقيلي خودكار.
    
    2-4- گذرگاهاه و پاساژها:
    
    - دهانه آزاد درها.
    - عرض درها، دالانها، راهروها، سرسراها، كريدورها.
    
    3-4- كف پوشها:
    
    - كف پوشهاي سطح زمين.
    - موانع جلوگيري از عبور صندلي چرخدار.
    4-4- محلهاي عبور:
    - دكمه ها و كليدهاي اعلان زنگ خطر، كليدهاي برق و دستگيره هاي مختلف ( دستگيره درها و پنجره ها، آسانسور و غيره)
    
    5-4- قابليت وصول و امكان دسترسي:
    
    - محل عبور مشترك يا محل عبور ويژه.
    - امكان تقاضاي كمك خواهي و امدادرساني.
    - مرغوبيت محل عبور ويژه.
    - علامت گذاريها.
    
    5- مسايل مربوط به مشكلات و معضلات معماري اندروني و داخلي:
    
    مشكلات و معضلات اندروني، مربوط به مجموعه بخشهاي مجزا و منفردي از ساختمان هستند كه درداخل يك واحد ساختماني قرار داشته و مختص تأمين نيازهاي فردي مي باشد.
    
    
    اين مجموعه عبارتند از:
    
    1-5- وروديها:
    
    - توالتها و حمامها، سرويس هاي بهداشتي عمومي.
    
    2-5- گذرگاهها و پاساژها:
    
    - درها، دالانها، راهروها، سرسراها و كريدورهاي عبور مردم.
    محيط هاي رفت و آمد، تقاطع
    - ميدانها و چارسوها
    
    3-5- كف پوشها
    
    - كف پوشهاي سطح زمين.
    
    4-5- محلهاي عبور:
    
    - محل عبور مشترك يا محل عبور اختصاصي.
    - مرغوبيت محلهاي عبور .
    - علامت گذاريها.
    
    5-5- قابليت وصول و امكان دسترسي:
    
    - باجه هاي بازرسي و مراجعه عموم.
    - دستگاههاي خودكار توزيعي (باجه هاي تلفن، روزنامه فروشي ها و سيگار فروشي هاي خودكار، باجه هاي بنزين، سلف سرويس و غيره)
    - قابليت ديد و خواندن علايم و نشانه ها .
    ادامه مطلب در شماره آينده
    
    
    منابع :
    معلولين و سد معبرهاي معماري و ساختماني- رئيسي دهكردي، بهمن سازمان حمل و نقل ترافيك تهران، 1376
    
    ضوابط و استانداردهای کلی طراحی معماری فضاهای آموزشی

 

آیین کار ایمنی درهای مدارس
آیین کار ایمنی پنجره های مدارس[1]
آیین کار ایمنی کریدورها و راهروهای مدارس [2]
ضوابط طراحی ایمنی پلکان [3]
اصول طراحی ایمنی مدارس در برابر آتش (مبحث فرار ) [4]


ضوابط و استانداردهای کلی فضاها

آیین کار ایمنی درهای مدارس
1ـ درهای فضاهای آموزشی باید طوری نصب شوند که جهت بازشوی آنها به طرف خارج باشد.
2ـ در فضای پلکان ها حداقل به اندازه یک پاگرد محل نصب در باید تا اولین پله فاصله داشته باشد.
( حداقل به اندازه پاگرد )
3ـ در سالن ها بهتر است در خروجی وسط دیوار نصب شود .
4ـ در راهروها محل اتصال در باید عقب تر از محل عبور باشد تا مانع عبور و مرور نگردد.
5ـ در فضای پلکان جهت بازشوی در به سمت دیوار باشد نه پله ، به صورتی که مانع عبور و مرور نشده و از عرض پاگرد کاسته نشود .
6ـ درها نباید در محلی نصب شوند که در حالت باز مانع و یا مزاحم باشند.
7ـ در مدارس باید حتی المقدور از کاربرد درهای شیشه ای اجتناب شود و در صورت استفاده از این نوع درها در فضای غیر آموزشی باید با نصب علائم روی آن با مشخص نمودن حاشیه در شیشه ای از طریق نصب نوارهایی در پیرامون شیشه با آگاهی دادن به افراد از بروز حوادث جلوگیری شود .
8ـ اگر در فضاهای غیر آموزشی مدرسه از درهای بادبزنی که در دو جهت قابل بازشدن هستند ، استفاده شود باید قسمتی از آن دارای شیشه باشد تا افرادی که در دو طرف آن در رفت و آمد هستند یکدیگر را رویت و از برخورد جلوگیری شود .
ارتفاع شیشه خور از کف برای کودکان 75 سانتیمتر و برای بزرگسالان 75/1 متر می باشد.
9ـ در مدارس نباید از درهای بادبزنی دو لنگه مخصوصاً نوع سنگین آن استفاده شود .
10ـ برای جلوگیری از گیر کردن لبه آستین و یا بند کیف به دستگیره در، دستگیره باید خم شده باشد و یا فاصله آن از سطح از 3 میلیمتر بیشتر نباشد.
11ـ فاصله دستگیره تا لبه در نباید کمتر از 5/7 میلیمتر باشد .
12ـ درهای قاب فولادی مورد استفاده برای محلهایی که بیش از 100 نفر متصرف دارد باید فقط دارای یک قفل باشد .
13ـ درهای کشویی فقط برای فضاهایی مجاز است که متصرفین آن کمتر از 50 نفر باشد و نیروی بازکردن این نوع درها نباید بیش از 67 نیوتن ( 7/6 کیلوگرم ) باشد .
14ـ در رختکن مدارس شبانه روزی باید به گونه ای باشد که برای کودکان از سمت داخل به راحتی قابل بازشدن باشد .
15ـ هر اطاق یا فضایی که ظرفیت متصرفین آن بیش از 50 نفر بوده و یا مساحت آن بیش از 93 متر مربع باشد بایستی حداقل دارای دو در خروجی جداگانه باشد که عملاً مجاور یکدیگر قرار می گیرند.
16ـ عرض مفید بازشوی درها نباید کمتر از 81 سانتیمتر باشد. اگر از درهای دو لنگه استفاده شده است عرض مفید بازشوی یک لنگه از آنها نباید کمتر از 81 سانتیمتر باشد .
17ـ عرض مفید درهای تک لنگه ای در معابر خروجی نبایستی بیش از 122 سانتیمتر باشد .
18ـ سطح کف دو طرف در باید در یک سطح باشد و این یکسانی سطوح باید حداقل به اندازه عرض لنگه بزرگتر در ادامه داشته باشد .
19ـ هنگام چرخش در به سمت مسیر خروجی باید اجازه دهد که حتی المقدور 2/1 عرض خروجی مورد نیاز راهرو یا کریدور باز و بدون مانع باشد . وقتی در کاملاً باز می شود برآمدگی و جلو آمدگی در نباید بیش از 18 سانتیمتر از عرض راهرو یا کریدور را مسدود نماید.
20ـ درهای دوار نباید برای فضاهایی که بیش از 50 نفر بوده تعبیه گردد.


£ آیین کار ایمنی پنجره های مدارس[1]

1ـ طرح و ابعاد پنجره نباید طوری باشد که شیشه خور آن دارای سطح بزرگی باشد .
2ـ بر حسب طرح در بعضی موارد می توان با رعایت مسائل ایمنی در جلوی پنجره ها بالکن و یا تراس کم عرض در نظر گرفت .
3ـ جهت جلوگیری از سقوط کودکان در طبقات بالاتر می توان از حفاظ استفاده نمود.
4ـ هر نوع کلاس یا فضای آموزشی با مساحت بیش از 23 متر مربع بایستی حداقل دارای یک پنجره جهت خروج اضطراری یا تهویه باشد .
5ـ پنجره ها بایستی از داخل و بدون استفاده از وسایل و ابزار قابل بازشدن باشد و حداقل ابعاد بازشوی پنجره بایستی به ترتیب ( 50 سانتیمتر عرض و 60 سانتیمتر ارتفاع ) بوده و سطح بازشوی آن از 53/0 متر مربع کمتر نباشد.
6ـ ارتفاع لبه پایین بازشوی پنجره از کف تمام شده نباید بیش از 112 سانتیمتر باشد .
7ـ فاصله قفل یا وسیله بازکردن پنجره از کف تمام شده نباید بیش از 137 سانتیمتر باشد .
8ـ در صورتیکه کلاس یا فضای آموزشی دارای یک در باشد که مستقیماً به یک فضای باز ارتباط دارد می توان از تعبیه پنجره برای آن صرفنظر نمود.
9ـ محل نصب پنجره نباید طوری باشد که در موقع بازشدن ایجاد برخورد مزاحمت نماید.
10ـ پنجره هایی که در انتهای راهروها و کریدور و پاگرد پلکان ها نصب می گردند باید از کف دارای ارتفاع 80 سانتیمتر باشد و در غیر اینصورت تا این ارتفاع ( 80 سانتیمتر ) دارای نرده چوبی و یا فلزی مناسب باشند .

آیین کار ایمنی کریدورها و راهروهای مدارس [2]

1ـ عرض راهروها در مدارس چهار کلاسه باید 4/2 متر باشد و به ازاء هر کلاس بیشتر 20 سانتیمتر به عرض آن اضافه شود .
2ـ سطح راهروها برای 8 تا 15 کلاس 10% تا 27 کلاس 12% و تا 36 کلاس 14% و بیشتر از آن 15% کل سطح زیر بنا .
3ـ سطح راهروها برای دوره های دبیرستان تا 12 کلاس 12% و بیشتر از 12 کلاس 15% کل سطح زیربنا .
4ـ راهروهای ارتباطی ساختمانها که در فضای آزاد قرار گرفته اند باید سرپوشیده باشند ، از این راهروهای سر پوشیده می توان در فصول سرد و در مواقع بارندگی به عنوان فضای تفریح استفاده می شود.
5ـ چنانچه از بالکن و یا پل ارتباطی بین دو ساختمان به عنوان راهرو استفاده شود ، جهت جلوگیری از سقوط باید نرده حفاظتی به ارتفاع حداقل 80/1 متر از کف راهرو داشته باشد .
6ـ فاصله میان نرده های موازی نباید بیشتر از 10 سانتیمتر باشد .



ضوابط طراحی ایمنی پلکان [3]
1ـ تعداد پله ها در هر پلکان از سه پله کمتر نباشد .( وجود یک یا دو پله باعث بهم خوردن تعادل حرکتی دانش آموزان می شود. )
2ـ برای پلکانهای با تعداد بیش از سه پله باید دارای نرده محافظ باشد .
3ـ در صورتیکه عرض یکسر پلکان بیش از 3 متر باشد در این صورت بهتر است در وسط نیز دارای نرده باشد .
4ـ پلکانهای رابط مانند پلکان محوطه باز باید دارای نرده حفاظتی باشند.
5ـ ارتفاع نرده برای بزرگسالان باید cm90 و برای خردسالان 75 ـ 80 سانتیمتر باشد.
6ـ قطر پروفیل دستگیره پلکان 35 میلیمتر و فاصله آن از دیوار مجاوز حداقل 70 میلیمتر می باشد.
7ـ شیب کف پله نباید از 2% درصد بیشتر باشد .
8ـ در هر پلکان عرض کف های پله با هم برابر و نیز ارتفاع سینه های پله با هم مساوی باشند.
9ـ شیارهای لبه پله در جهت طول پلکان باشد تا باعث خطای چشم نشود .
10ـ فاصله میان پله و سقف بالای آن نباید از 2 متر کمتر باشد. ( این فاصله به طور عمودی اندازه گیری می شود. )
11ـ برای تعیین اندازه کف پله و ارتفاع سینه پله از فرمول زیر استفاده شود .
63 تا 2h + t = 61
کف پله = t و ارتفاع پله = h


£ اصول طراحی ایمنی مدارس در برابر آتش (مبحث فرار ) [4]

1ـ اصطلاحات
ـ تخلیه خروج : بخشی از راه خروج که بین خروج و معبر عمومی قرار گرفته است .
ـ حریق بند : قسمتهایی از بنا شامل دیوار ، سقف و کف مقاوم حریق که بتواند در مقابل سوختن تمام بار حریق واقع در فضای مربوط به خود ایستایی و مقاومت کند .
ـ در خودکار بسته شونده : این اصطلاح به درهای حریق یا سایر بازشوها گفته می شود که به منظور بسته شدن در یا باز شدن آن به هنگام حریق در اثر واکنش به برخی از محصولات احتراق یا از طریق گرفتن فرمان از محل دیگر است .
ـ دیواردود بند : دیوار یا دیواره ای است که راهروی خروج را قطع می کند و به یک یا چند در مجهز است. این دیوار باید مانع گسترش آتش و دود باشد .
ـ سطح مخاطره آمیز : فضاهایی از ساختمان که عملکردهایی شامل نگهداری ، تهیه و یا کاربرد مواد بسیار قابل احتراق ، مواد منفجره ، مواد تولید کننده دود و یا گازهای سمی ، مواد شیمیایی مضر و مهلک که امکان تولید شعله ، انفجار ، مسلم یا ایجاد حساسیت داشته باشد را سطوح مخاطره آمیز گویند.
ـ ظرفیت راه خروج : مجموع مقدار عرضی که مجموع راه خروج در تمام طول مسیرها با توجه به بار تصرف با آن اندازه می شود در شرایط معمولی حداقل مقدار این عرض 76 سانتیمتر است .
2ـ طراحی کلیه راههای خروج در ساختمان مدارس می بایست به گونه ای باشد که اولاً به وضوح قابل رؤیت متصرفان باشد و ثانیاً به طرز آشکاری علامت گذاری شده باشد به طوریکه راه منجر به مکان امن به روشنی قابل دسترسی باشد .
3ـ طول مسیر دسترسی به خروجی ها باید در روی کف و در طول محور مرکزی راه عبور معمول و از فاصله 30 متر مانده به دورترین نقطه هر فضا تا وسط در خروج اندازه گیری شود .
4ـ تمام راهروهایی که به عنوان دسترسی خروجی برای تخلیه بیش از 30 نفر در نظر گرفته میشوند با کاربرد اجزای سازه ای مقاوم باشند و حداقل یک ساعت در مقابل حریق از دیگر بخشهای ساختمان مجزا باشند و درهایی که به آنها باز می شوند حداقل به مدت 30 دقیقه در برابر حریق مقاوم باشند . طرح و نصب این درها باید به گونه ای باشد که احتمال نشت دود از آنها به حداقل ممکن کاهش یابد .
5ـ راهروهای دسترسی خروجی باید دارای حداقل 250 سانتمتر عرض مفید باشد.
6ـ استقرار هر نوع تأسیسات و تجهیزات از قبیل آبخوری ، جالباسی و غیره چه به صورت ثابت و چه قابل انتقال در راهروهای دسترسی خروج به شرطی مجاز خواهد بود که عرض مفید راه به کمتر از 183 سانتیمتر کاهش نیابد .
7ـ در راهروهای دسترسی خروج ، هیچ بن بستی نباید دارای طول بیش از 6 متر باشد .
8ـ راهروهای دسترسی به ردیفهای صندلی باید حداقل 107 سانتیمتر عرض مفید داشته باشند مگر آنکه راهرو از یک طرف با دیوار مجاور باشد که در آن صورت عرض مفید آن می تواند به حداقل 91 سانتیمتر
کاهش یابد . راهروهایی که برای دسترسی به حداکثر 60 صندلی در نظر گرفته شوند استثنائاً می توانند
حداقل 76 سانتیمتر عرض مفید داشته باشند . آرایش و موقعیت راهروها و صندلی ها در هر حال باید به گونه ای باشد که بین هر صندلی و راه حداکثر 6 صندلی وجود داشته باشد .
9ـ طول دسترسی های خروج در ساختمان مدارس از هر نقطه بنا نباید از 45 متر بیشتر شود مگر آنکه تمام بنا با شبکه با رنده خودکار تأیید شده محافظت شده باشدکه در آن صورت استثنائاً این طول به 60 متر افزایش می یابد.
£ آتش (1) : [5]
10ـ در ساختمانهای آموزشی که در طبقات بالای همکف بیش از 75 نفر و یا در زیر همکف بیش از 40 نفر باشند ، پلکانها ، راهها و مسیرهای خروج ( اعم از ورودیها ، هالها ، پاگردها و غیره ) باید با دیوارهای غیر قابل احتراق حداقل 2 ساعت مقاوم حریق به طور کامل درزبندی و مجزا شوند .
11ـ محافظت بازشوها توسط درها و پنجره های حریق بر حسب محافظت و رعایت حداکثر سطح مجاز شیشه خور در آنها به شرح زیر می باشد :

 

 

 

 

 

 

 

 




12ـ ایجاد هرگونه روزنه نفوذی در دور بندهای خروج مجاز نمی باشد مگر در موارد زیر :
ـ عبور داکتها و دیگر تجهیزات لازم در مواردی که تراکم هوا و ایجاد فشار مثبت در درون دوربند خروج ، ضروری اعلام شود .
ـ عبور لوله های مربوط به شبکه های آتش نشانی .
ـ عبور لوله های هادی برق ویژه فضای خروج .
13ـ فقط آن دسته از پلکانهای خارجی بنا می توانند به عنوان خروج محسوب شوند که دارای مشخصات زیر باشند :
ـ ساختار آنها توسط دیوار با نرخ حداقل 2 ساعت مقاوم حریق در فضاهای داخلی جدا باشد و از نزدیکترین بازشو دست کم 3 متر فاصله داشته باشد.
ـ به بام بخش دیگری از بنا یا 6 بام بنای مجاور که ساخته مقاوم حریق و راه خروج ایمن و پیوسته ای دارد ارتباط داشته باشد.
ـ دارای جان پناه باشد .
14ـ درهای مقاوم در برابر آتش بایستی خودکار باشند و خود به خود بسته شوند و بر روی آن علایم هشدار دهنده نصب شود و به جز در مواقع اضطراری بایستی بسته باشند . در نزدیکی راه پله قرار گیرند و تا مدت زمان 2/1 ساعت در مقابل آتش مقاوم باشند.
15ـ درهای بازشو به قفسه های پلکان ، وقتی که کاملاً باز هستند نبایستی از میزان عرض گذر عبور مؤثر بکاهند و نبایستی کمتر از عرض پاگرد در نظر گرفته شوند و عرض گذر نباید کاهش پیدا کند به طوری که عرض آن کمتر از پهنای راه پله نباشد . عرض دری که به داخل پاگرد راه پله باز می شود نبایستی بیشتر از 900 میلیمتر باشد .
16ـ مساحت فضای پناهدهی در هر یک از دو طرف خروجیهای افقی باید برای تمام متصرفان هر دو طرف تکافو نماید . به این منظور در هر طرف باید به ازای هر نفر حداقل 28/0 متر مربع مساحت خالص در نظر گرفته شود .
17ـ در مدارس سه طبقه و بیشتر دو راه پله لازم است اما در این حالت تعداد بیشتری لازم است :
الف) فاصله تا نزدیک ترین راه پله بیشتر از 30 متر باشد ( برای انتهای بن بست بیشتر از 18 متر باشد )
ب) تعداد ساکنین طبقه بالاتر بیش از 120 نفر باشد .
ج) برای رعایت توصیه هایی که در جداول عرض راه پله ها با تعداد کودکان داده شده است .
د) برای انطباق با توصیه های جداول 1 در مورد خروجی از سالنهای مرتبط با ساختمان در طبقات بالاتر از همکف .
18ـ در مدارس دو طبقه یک راه پله کافی است مشروط بر اینکه :
الف) تعداد ساکنین طبقه اول کمتر از 120 نفر باشد .
ب) در صورتی که فاصله هر دو تا پله کمتر از 18 متر باشد و یا توسط دیوارهای جداکننده متحرک کمتر از 12 متر شود .
ج) هیچ قسمتی از راه پله ها از لحاظ آتش سوزی مخاطره آمیز نباشد .
19ـ حداقل عرض راه پله باید 110 سانتیمتر باشد .
20ـ اگر عرض راه پله مساوی و یا بیش از 220 سانتیمتر باشد باید به وسیله میله دستگیره به دو قسمت تقسیم گردد که هر کدام مساوی یا بیش از 110 سانتیمتر باشد .
21ـ حداقل باید جعبه پله در طرفین ساختمانهای آموزشی قرار گرفته باشد اگر طراحی یا ابعاد ساختمان امکان چنین وضعی را ندهد ، بیش از 60 شاگرد ( دو کلاس 30 نفره ) بعد از محدوده پلکان وجود داشته باشند در غیر اینصورت باید در منطقه بن بست پله فرار پیش بینی نمود .
22ـ پلکان باید به طریقی طراحی شود که راه تخلیه افقی ( راهروها ) آن را قطع نکند تا تمام دانش آموزان کلاسها به طرف پله و در جهت خروج ساختمان هدایت شوند . قفس پله با دیوارهای پر یا پنجره های رو به خارج ساختمان محصور گردد تا در مواقع حریق از شعه و دود محفوظ بماند .
23ـ ابعاد پله :
الف) h : ارتفاع پله کمتر یا مساوی 163 میلی متر باشد .
ب) w : کف پله کمتر یا مساوی 280 میلی متر باشد و هرگز کمتر از 250 میلی متر نشود .
24ـ تعداد پله های یک رشته پله باید حداقل بیشتر یا مساوی 3 عدد باشد و حداکثر کمتر یا مساوی 15 عدد باشد . تغییر سطح باید قابل رؤیت بوده و فرد باید متوجه این تغییر و اختلاف سطح شود .
25ـ زمانیکه ساختمان دچار حریق می شود بلافاصله احتمال دارد که اطراف پله فرار را شعله های آتش و دود فرا گیرد لذا توصیه می شود در ساختمانهای بیش از 4 طبقه پله فرار به وسیله کانال عمودی محافظت شود .
26ـ حداکثر شیب مسیر نباید از 1 به 8 و حداکثر ارتفاع آن از 7/3 متر بیشتر باشد البته در مواردی که شیب از 1 به 15 بیشتر نیست نیازی به پاگرد نخواهد بود . شیب باید از تراز پایین تا بالا کاملاً یکنواخت باشد .
27ـ هر شیب راه باید حداقل 12 سانتیمتر عرض مفید داشته باشد .
28ـ سرانه دانش آموزان به فضاهای آموزشی :

 

 

 

 

 

 


29ـ عرض هر یک از قسمتها و اجزای مختلف راه خروج به ازای هر نفر 8/0 سانتیمتر و عرض سایر خروجها با مسیر افقی با شیبدار به ازای هر نفر 5/0 سانتیمتر در نظر گرفته شود .
30ـ عرض هیچیک از دسترسهای خروج نباید از 91 سانتیمتر کمتر شود .
31- در هر طبقه ساختمان آموزشی حداقل دو راه مجزا و دور از هم لازم است . اما چنانچه بار متصرف تمام طبقات یا بخش هایی از آنها بین 500 تا 1000 نفر باشد حداقل 3 راه خروج مجزا و دور از هم لازم است و برای بیش از 1000 نفر حداقل 4 راه خروج مستقل لازم است .

£ آیین کار اصول طراحی ایمنی مدارس در برابر آتش :[6]

1ـ زمانی که ساختمان آموزشی از خیابانهای اصلی و جاده دور می باشد مسیر دسترسی جهت خودروهای آتش نشانی مورد نیاز است و عرض هر مسیر دسترسی که امکان عبور خودروهای آتش نشانی از آن باشد بایستی حداقل دارای 3 متر پهنا باشد .
2ـ جهت مانور خودروهای آتش نشانی و عملیات نجاب بایستی در مقابل ورودی اصلی ساختمان تا فاصله 6 متری از آن هیچگونه مانعی وجود نداشته باشد .
3ـ می بایست یک منبع آب قابل دسترسی در فضاهای باز اماکن آموزشی تعبیه شود و علاوه بر این وجود یک یا دو شیر آب آتش نشانی در نزدیکی و مجاور مراکز آموزشی ضروری است بویژه اگر این اماکن دور از معابر اصلی باشند .
4ـ مأموران آتش نشانی نیز به طور معمول نبایستی جهت اطفاء آتش سوزیهای احتمالی بیش از 100 متر لوله کشی نمایند به همین دلیل فاصله دورترین نقطه همکف ساختمان از نزدیکترین شیر آب آتش نشانی بایستی اجازه این عمل را بدهد .
5ـ لوله های خشک و تر آب آتش نشانی داخلی معمولاً در مدارس مورد نیاز نخواهند بود مگر آنکه ساختمان مدرسه بیش از 4 طبقه ارتفاع داشته و یا دور از معابر اصلی عبود خودروهای آتش نشانی قرار داشته باشد .
6ـ علاوه بر خاموش کننده های آبی و کف ، تجهیزاتی از نوع آبی بایستی در سرتاسر ساختمان نصب شود و فاصله بین خاموش کننده تا نقاط دور دست ساختمان در زمان بروز حریق نبایستی از 30 متر تجاوز کند .
7ـ برای هر خاموش کننده باید قفسه یا طاقچه ای در نظر گرفته شود که کف این قفسه حداکثر 4/1 متر بالاتر از سطح زمین یا کف طبقه قرار گیرد.

 

 

 

 

8ـ در صورتیکه طبقه ای از ساختمان مدرسه در زیر طبقه همکف و یا خروجی ساختمان قرار داشته باشد ، باید هر کدام از کلاسها و اطاقهای این طبقه مجهز به پنجره ای مشرف به بیرون باشند که تخلیه اضطراری افراد از آن امکان پذیر باشد.

 

 

 

بررسی و تعیین معیارها و استانداردهای‏ به معلولان‏ فضاهای آموزشی و غیر آموزشی مربوط جسمی و حرکتی

قسمت دوم

حمل و نقل معلولین در محیطهای شهری‏ و وسایل مربوطه

6-وسایل و تجهیزات‏ توانبخشی مختص معلولین‏ جسمی-حرکتی

1-6-واکر کوچک بی‏چرخ.

2-6-واکر بزرگ بی‏چرخ.

3-6-واکر کوچک چرخدار کوتاه.

4-6-واکر بزرگ چرخدار بلند.

5-6-صندلی چرخدار کوچک‏ (ویلچر).

6-6-صندلی چرخدار بزرگ‏ (ویلچر).

7-6-کفش طبی در اندازه‏های‏ مختلف.

8-6-عصای زر بغل و معلولین.

9-6-صندلی مخصوص کودکان‏ C.P

10-6-صندلی ویژه افراد چپ‏ دست.

7-دلیل انتخاب صندلی‏ چرخدار:

بمنظور عمومیت بخشیدن به ضوابط بطوری که بتواند جوابگوی گروه‏ وسیعی از معلولان جسمی-حرکتی‏ باشد صندلی چرخدار به عنوان‏ حجیم‏ترین و جایگیرترین وسیله‏ کمکی و شخص معلول استفاده‏ کننده از آن،با بیشترین محدودیت‏ حرکتی،به عنوان مبنا قرار داده‏ می‏شود.

8-فضای لازم برای‏ حرکت،چرخش و عقب‏ گرد صندلی چرخدار:

1-8-توالت،حمام،لوازم‏ و سرویس‏های بهداشتی‏ و آشپزخانه‏ها:

به منظور استفاده بهتر از سرویسهای‏ بهداشتی،حمام و توالت و لوازم‏ آشپزخانه لازم است که فضایی‏ برای چرخش صندلی چرخدار در نظر گرفته شود و با در نظر گرفتن این‏ فضاست که شخص معلول می‏تواند به آسانی به کنار توالت فرهنگی‏ ،وان،دوش حمام،ماشین‏ لباسشویی،یخچال برقی و مقابل‏ دستشویی،اجاق‏گاز و میز آشپزخانه‏ برسد و به فعالیت بپردازد.

2-8-ورودیها،و راهروهای‏ افقی و عمودی:

اساسا ورودیها، و راهروهای داخلی باید اولا دارای‏ (به تصویر صفحه مراجعه شود) عرضی بیشتر از 100 سانتیمتر و ثانیا دارای طولی کمتر از 10 متر باشند و ثالثا به فرد معمولی که بر روی‏ صندلی چرخدار نشسته امکان‏ عقب‏گرد و مانور دهند.برای مانور و چرخش‏ صندلی چرخدار در حوالی‏ ورودیها،نواحی ابتدایی و انتهایی، جلو درها و بطور کلی در فاصله‏ای‏ کمتر از 10 متر ضروری می‏باشد، اصولا فضای مانور باید در سطح‏ مسطح واقع شود.


استاندارد هاي تجهيزات پيش دبستاني

 

مقدمه :

     هدف از ايجاد مراكز پيش دبستاني كمك به رشد جسمي ،ذهني ، عاطفي و اجتماعي نوآموزان و در نهايت كمك به شكوفايي استعداد ها و علايق آن ها مي باشد .يكي از مهم ترين وظايف اين مراكز ايجاد ميحطي امن ،سالم ،مطلوب همچون كانون گرم خانواده براي كودكان است . تحقق چنين هدفي از دو بعد امكان پذير مي باشد

 اول : تامين نيروي انساني متخصص و كار آمد (مربيان )

  دوم : چگونگي اصول طراحي فضاي فيزيكي مناسب جهت احداث چنين مراكزي چنانچه بر اين باور باشيم كه انجام طراحي فضايي صحيح و منطقي مي تواند هدايت كننده و مبين عملكرد هاي منطبق با آن باشد اغراق نخواهد بود كه براي بعد دوم ارزشي همانند بعد اول قايل باشيم

از اين رو ضابطه مند نمودن چنين فضا هايي اين امكان را براي برنامه ريزان آموزشي و طراحان و دستگاه هاي اجرايي فراهم مي آورد كه با شناخت نياز ها و روحيات استفاده كنندگان از اين فضاها بتوانند به ايجاد محيط هاي پرورشي و آموزشي مطلوب و استاندارد براي گروه هاي سني پيش دبستاني دست يابند .و از طرف د يگر از اختصاص ساختمان هاو فضا هاي نا مناسب به اين مراكز يا ا عمال سليقه ها و نظرات شخصي مختلف در طراحي اجتناب شود .

لذا با همكاري گروهي از كارشناسان و با بهره گيري از منابع و ماخذ اقدام به تهيه و تدوين اصول و ضوابطي شده كه اميد است با بكار گيري نكات مندرج در اين آئين كار بتوان در امر برنامه ريزي و طراحي فضا هاي پيش دبستاني منطبق با استاندارد هاي رسمي و متداول عمل نمود .

نكاتي در مورد تجهيزات پيش دبستاني

 

    *

      قرار گرفتن كلاس در طبقه هم كف
    *

      نزديك بودن كلاس به سرويس هاي بهداشتي
    *

      در نظر گرفتن كلاس بزرگ با نور كافي و تهويه مناسب و فضا هاي باز حداقل 6 متر مربع براي هر نوآموز قابل شستشو بودن و لغزنده نبودن كف كلاس
    *

      وجود حفاظ پنجره هاي كلاس و راه پله ها
    *

      استفاده از رنگ هاي روشن و قابل شستشو در رنگ آميزي ديوارها
    *

      وجود وسايل ايمني و كمك هاي اوليه :

الف- عدم وجود زواياي تيز و برنده

ب- نصب كليد و پريز (مجهز به در پوش) مناسب و قرار گرفتن در ارتفاع مناسب

    *

      وجود سيستم حراراتي و برودتي و تهويه در كلاس
    *

      انجام عايق بندي هاي لازم به منظور عدم تبادل حرارتي
    *

      اختصاص دادن بخشي از حياط مدرسه به زمين بازي

لازم است تمهيداتي براي امنيت نوآموزان در فضاي بازي در نظر گرفته شود از اين رو پوشاندن زمين بازي كودكان از كف پوش اسفنجي ،چمن و يا مواردي كه احتمال آسيب ديدن كودكان را به حداقل مي رساند ضروري است .نبودن موانع آسيب زا و همه ي وسايلي كه احتمال خطر را افزايش مي دهد بايد د ر فضاي بازي كودكان مورد توجه قرار گيرد

    *

       عدم وجود موانع آسيب زا در محيط

 

 

امكانات و تجهيزات پيش دبستان

 

     امكانات و تجهيزات به وسايل گفته مي شود كه به منظور اجراي برنامه هاي مراكز پيش دبستاني مورد نياز است و ارتباط مستقيم با پرورش ،آموزش و نگهداري كودكان دارد .

v     تهيه ميز و صندلي چوبي متناسب با قد كودكان

v     تهيه كمد يا قفسه هاي نگهداري وسايل كودكان نصب كليه تجهيزات در فرو رفتگي ديوار قفسه ها بايد براي كودكان قابل دسترس باشد و در آن لوازمي چون كاغذ هاي رنگي ،مداد رنگي ،آب ،رنگ ،قلم مو ،برگه هاي مجلات و... قرار گيرد قفسه هاي در دار و غير قابل دسترس براي كودكان بطوري كه مربيان بتوانند وسايلي چون قيچي ،انواع رنگ و وسايل برنده و تيز را در آن قرار داده و در موقع لزوم و تحت نظارت آن ها در اختيار كودكان قرار دهند

v     قفس مخصوص نگهدار ي پرندگان و حيوانات اهلي كوچك در صورت تمايل مربيان به آشنا كردن كودكان با اين قبيل موجودات

v     يك جعبه كوچك خاك براي پرورش گل ها ،گياهان يا سبزيجات به منظور آموزش كاشت و پرورش گل و گياه به كودكان (در صورت استفاده از جعبه خاك براي پرورش گياه ،الزاما از خاك هاي عاري از هر گونه آلودگي به كار گرفته شود .

ياد آوري : جهت آموزش مفاهيم علوم و رياضي ،مربي مي تواند از پديده هاي موجود در طبيعت و اشياءغير مصرفي نيز استفاده نمايد

 

تجهيزات آموزش رياضي :

منتخبي از وسايل زير :

ترازو ،ساعت ،خط كش ،سطل در اندازه هاي مختلف ،قطره چكان ،انواع كش ، انواع ظرف با دهانه هاي گشاد و تنگ و كشيده ،مكعب هاي چوبي در اندازه هاي مختلف ،انواع قالب ها ،احجام مكعب و مخروط و استوانه و...

 

تجهيزات آموزش علوم

منتخبي از وسايل زير :

قفس جهت نگهداري حيوانات اهلي ،قالب هاي حيوانات ،ذره بين ،آهن رباي نعلي شكل ،دماسنج ،آكواريوم ،شيلنگ ،پلاستيك، وان مخصوص كار با آب ،بيلچه باغباني ، سطل آب ،جعبه هاي كوچك براي كاشت گياه ،ظروف پلاستيكي ،اسفنج ،پيمانه ،انواع دانه هاي گياهان ،پوست خشك درختان ،چراغ قوه ،انواع صافي ،آينه ،چوب پنبه ،قرقره متحرك ،ماكت كره زمين ،ماكت اسكلت بدن ،ماكت اندام مختلف بدن

 

تجهيزات موسيقي :

بلوك هاي توليد كننده صدا يا زيلو فون ،انواع مختلف طبل ،مثلث موسيقي ،زنگوله در اندازه و جنس هاي مختلف ،دايره زنگي ،سنج ،شيپور ،فلزات ،انواع نوارهاي موسيقي كودكانه ،ميز ،ضبط صوت ،انواع سوت

 

تجهيزات هنر و كاردستي :

سه پايه نقاشي ،انواع تجهيزات نقاشي شامل پاستل ،آبرنگ ،گواش ،مداد رنگي ،مداد شمعي ،زغال طراحي ،رنگ هاي انگشتي ،رنگ هاي خوراكي ،ماژيك ،رنگ پودري

انواع كاغذ ،مقواهاي نقاشي ،تخته شاسي ،گيره هاي كاغذ ،قيچي هاي كوچك ،قلمو ،ظروف مختلف براي درست كردن رنگ ،انواع خمير انواع چسب

 

تجهيزات كتاب خواني :

مجموعه حداقل 80 كتاب متناسب با گروه هاي سني مختلف كودكان ،تابلوي قصه گويي با پارچه فوتر ،تشك نرم براي قصه گويي ،كارت هاي كتاب خواني ،مجموعه اي از نوار قصه هاي كودكان

 

تجهيزات صوتي و تصويري :

تلويزيون ،ويدئو ،نوارهاي ويدئو يي مخصوص كودكان ،ضبط صوت ،نوارهاي كاست كودكانه ،پرژكتور ،فيلم استريپ

 

 اسباب بازي ها : 

وسايل تعادلي شامل : تخته تعادل ،نردبان ،طناب براي آويزان شدن ،ميله تعادلي ،تاب ،تخته پرش ،چهار پايه هاي كوچك به ارتفاع 20 سانتي متر
اسب چوبي ،الاكلنگ چوبي چند كاره ،قايق متحرك ،سرسره مخصوص فضا ي بسته

تجهيزات فضاي باز مراكز پيش دبستاني :

تاب ،سرسره ،الاكلنگ ،وسايل چرخدار از جمله چرخ دستي و گاري ،بلوك ،بشكه ،توپ ،طناب ،حوضچه مخصوص شن بازي با روكش مناسب

 

 

نوشته شده توسط محمد مهدی رضایی در ساعت 2:50 | لینک  |